Rijksmonumenten

Rijksmonumenten zijn vervaardigde zaken (meestal bouwwerken) of terreinen die ‘van algemeen belang zijn vanwege hun schoonheid, hun betekenis voor de wetenschap of hun cultuurhistorische waarde’. Een rijksmonument is ingeschreven in het Monumentenregister. Dit register is in te zien op de website van de Rijksdienst voor het Culturele Erfgoed, zie de link in het kader hiernaast.

Aanwijzing rijksmonument

Aan de aanwijzing tot rijksmonument gaat een lange procedure vooraf. De minister besluit om een aanwijzingsprocedure te volgen of een belanghebbende draagt een pand voor als rijksmonument bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De minister vraagt hierover advies van het betreffende gemeentebestuur en soms ook van het college van gedeputeerde staten van de provincie. Hierna volgt binnen 10 maanden na de aanvraag de definitieve beslissing. Het beleid is om zeer terughoudend rijksmonumenten aan te wijzen, voornamelijk nog monumenten uit de Wederopbouwperiode (1940-1958) en specifieke archeologische monumenten. In de Monumentenwet staat per 1 januari 2009 dat de minister ambtshalve onroerende monumenten kan aanwijzen als beschermd monument. De minister kan ook op aanvraag onroerende monumenten aanwijzen als beschermd monument, maar alleen indien het betreft: 1). vervaardigde zaken welke van algemeen belang zijn wegens hun schoonheid, hun betekenis voor de wetenschap of hun cultuurhistorische waarde, die zijn vervaardigd na 31 december 1939; 2). terreinen welke van algemeen belang zijn wegens daar aanwezige zaken van algemeen belang zijn wegens hun schoonheid, hun betekenis voor de wetenschap of hun cultuurhistorische waarde. Verzoeken die buiten het kader van dit beleid vallen zullen worden afgewezen.

Verbouwingen

Als een pand op de rijksmonumentenlijst staat, betekent dat niet dat er niets meer aan mag veranderen. Gebruiksmogelijkheden en economisch belang worden ook bij de beoordeling van een plan betrokken. Wij raden aan om in een vroeg stadium van planvorming contact op te nemen met de gemeente om weloverwogen keuzes te maken en geen onverwachte kosten of oponthoud tegen te komen in een latere fase. Met de medewerker monumentenzorg van de gemeente kunt u bespreken wat de waardevolle onderdelen van uw pand zijn en wat de consequenties van eventuele verbouwingsplannen kunnen zijn voor de monumentale waarde.

Vergunningen

Bij verbouwing van een rijksmonument heeft u een omgevingsvergunning nodig. Uw gemeente vraagt over het monumentenaspect verplicht advies van de gemeentelijke Monumentencommissie (in Fryslân ondergebracht bij Hûs en Hiem, welstandsadvisering en monumentenzorg) en in sommige gevallen ook van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Bij monumenten die buiten de bebouwde kom van een stad of dorp liggen, wordt ook aan de provincie advies gevraagd. De provincie Fryslân adviseert per januari 2009 nog over plannen die vanwege de aard van de ingreep onder de adviesplicht voor de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vallen en dan alleen voor de categorieën boerderijen, kerken en waterbouwkundige werken. Zie ook Informatie over vergunningen.

Financiering

De kosten voor instandhouding van monumenten zijn voor particuliere eigenaren van een rijksmonument fiscaal aftrekbaar. Daarnaast is er de mogelijkheid om goedkoop te lenen voor de meer ingrijpende onderhoudswerkzaamheden met een Restauratiefondshypotheek. Voor instandhouding van bepaalde categorieën monumenten is rijkssubsidie beschikbaar, het gaat om boerderijen, kerken, molens, gemalen e.d. De provincie Fryslân heeft een bijdrageregeling voor onderhoud en restauratiewerkzaamheden aan zowel rijks- als niet-rijksmonumenten. Daarnaast geeft in sommige gevallen ook de gemeente een bijdrage. Zie ook Informatie over financiering.