Rijksmonumenten

Het juridische kader voor de monumentenzorg wordt gevormd door de Monumentenwet 1988 en de Wet op de Archeologische Monumentenzorg 2007. Over Archeologie kunt u meer lezen onder het kopje ‘Archeologie’ in deze rubriek ‘Informatie over…’. Deze tekst gaat over de gebouwde monumenten.

Bij de bescherming van rijksmonumenten gaat het om twee belangrijke onderwerpen: 1. Aanwijzing tot beschermd monument en 2. Het stelsel van vergunningen voor wijziging, afbraak of verwijdering van beschermde monumenten. Beide onderwerpen zijn geregeld in de Monumentenwet 1988. Over aanwijzing van monumenten kunt u lezen bij Rijksmonumenten onder het kopje Informatie over / Soorten monumenten. Hieronder wordt de vergunningplicht besproken. De mogelijkheden voor subsidiëring vindt u bij ‘Informatie over financiering’.

Vergunning nodig?

Als u uw rijksmonument wilt restaureren of verbouwen, is een omgevingsvergunnig nodig. De gemeente kan door het plan te beoordelen goed een vinger aan de pols houden of de monumentale waarden niet geschaad worden. Bij horecapanden kan het ook nog zijn dat een horecavergunning nodig is. Bij de gemeente kunt u navragen wat in uw geval van toepassing is.

Volgens de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) is het verboden om zonder een vergunning een rijksmonument af te breken, te verstoren of te wijzigen.  In de monumentenverordening van de gemeente staat hetzelfde voor wijzigingen aan een gemeentelijk monument. In het vergunningproces kan de gemeente suggesties doen of voorwaarden stellen voor de manier van restaureren of wijzigen. In de rijksmonumentenlijst komen ook zogenaamde “vanwege”-monumenten voor. Daarbij is ook een omgevingsvergunning nodig, maar gaat de monumentale beoordeling puur om behoud van het omschreven onderdeel.

De vergunningplicht voor het wijzigen van rijksmonumenten en gebouwen in beschermde stads- en dorpsgezichten is veranderd per 1 januari 2012:
- Voor minder ingrijpende wijzigingen aan rijksmonumenten geldt niet meer de uitgebreide vergunningprocedure van 26 weken, maar de reguliere van 8 weken.
- Voor een aantal kleinere werkzaamheden in rijksmonumenten is helemaal geen vergunning meer nodig. Ook is in beschermde stads- en dorpsgezichten onder bepaalde voorwaarden geen vergunning voor bouwen nodig.

De rijksdienst heeft handleidingen voor eigenaren en voor professionals uitgegeven. U kunt op deze website onder het kopje ‘Links en Downloads’ beide handleidingen downloaden. Zie voor meer informatie ook de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed .

Hoe vraag ik een vergunning aan?

De benodigde vergunning(-en) vraagt u aan bij uw gemeente. Bij de aanvraag horen in elk geval technische gegevens en tekeningen van de bestaande en de gewenste situatie. Welke stukken nog meer nodig zijn voor uw aanvraag, kan de gemeente u vertellen.

Hoe gaat de procedure verder?

De gemeente kijkt of uw plan past binnen het bestemmingsplan, waarin de bestemmingen van de grond en de gebouwen daarop zijn vastgelegd. Ook controleert de gemeente alvast of uw plan voldoet aan de gemeentelijke bouwverordening en het Bouwbesluit, waarin de voorschriften staan opgenomen over het (ver-)bouwen van gebouwen. Als door de eigenaar een plan tot wijziging van het rijksmonument bij de gemeente is ingediend, nemen burgemeester en wethouders (B&W) een conceptbesluit over deze aanvraag. Tenzij het een archeologisch monument betreft; dan besluit de minister van OCW over de aanvraag.

Voordat B&W een omgevingsvergunning over een gemeentelijk of rijksmonument kunnen verlenen, zijn zij verplicht advies te vragen bij de Monumentencommissie. In Fryslân is dat bij de Monumentencommissie van Hûs & Hiem Welstandsadvisering en Monumentenzorg. In een aantal gevallen moet ook een advies worden gevraagd bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Als het monument buiten de bebouwde kom ligt (als bedoeld in artikel 20a van de wegenverkeerswet 1994), dan is bij een aantal wijzigingen voor de categorieën kerken, boerderijen en waterbouwkundige werken een extra advies vereist van gedeputeerde staten van Fryslân.

Vanaf 2002 waren de Friese gemeenten gewend om hun aanvragen voor advies inzake rijksmonumenten naar het Steunpunt te sturen. Het Steunpunt zorgde in het Bouwplanoverleg voor de voorbereiding voor de adviseurs (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, provincie Fryslân en de welstandscommissie en monumentenzorg Hûs en Hiem), de gecoördineerde bespreking en de termijnbewaking. Nu de rijksdienst en provincie sinds 2009 op minder plannen advies hoeven te geven, bestaat dit overleg niet meer. We hebben wel een maandelijks Monumentenspreekuur voor plannen waarbji zowel Hûs en Hiem en RCE (en evt. ook de provincie) adviseur zijn.

Hûs en Hiem adviseert op elke monumentenvergunning aanvraag. Het plan wordt in de eigen lokale commissie voor Ruimtelijke Kwaliteit of Monumentencommissie behandeld.

De adviespartijen moeten hun advies binnen twee maanden na de adviesaanvraag geven en vervolgens moet de gemeente binnen zes maanden na de indiening van de vergunningaanvraag haar besluit nemen. Dit conceptbesluit wordt gepubliceerd, ligt zes weken voor iedereen ter inzage en wordt vervolgens definitief. Als een belanghebbende een zienswijze indient tegen het plan, wordt het besluit hierop eventueel aangepast. Nadat het definitieve besluit, is de vergunning na een nieuwe publicatie en inzagetermijn van zes weken onherroepelijk.

Wat kan het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân voor u betekenen?

Als gemeente kunt u bij de voorbereiding op een definitieve aanvraag de aandachtspunten met de adviseurs van rijk en provincie integraal bespreken. In de organisatie en verslaglegging hiervan kan het Steunpunt een rol spelen in het kader van het maandelijkse Monumentenspreekuur. Ook voor zaken als informatie over provinciale en rijkssubsidies gekoppeld aan hiervoor genoemde plannen, kan een afspraak bij het Steunpunt worden gemaakt.

Voor afspraken of vragen over vergunningen, procedures of bouwplanoverleg kunt u onze helpdesk (058) 266 66 17 bellen, of de vraag e-mailen naar info@monumentenzorgfryslan.nl